Booking nedir? Deniz yolunda yer rezervasyonu ve cut-off

Booking nedir?

Booking, deniz yolu taşımacılığında yükünüz için belirli bir gemide ve seferde yer ve konteyner ayırtma işlemidir; Türkçede “yer rezervasyonu” da denir. Booking’i ihracatçı, ithalatçı ya da onlar adına taşıma işleri organizatörü (forwarder) hatta ya da hat acentesine yapar. Hat talebi kabul edince booking numarası taşıyan bir onay (booking confirmation) gönderir.

Booking numarası, konşimento düzenlenene kadar sevkiyatın kimliğidir. Boş konteyner bu numarayla depodan alınır, dolu konteyner bu numarayla terminale girer. Yükü kimin ayırttığı ise satış sözleşmesindeki teslim şekline bağlıdır.

Booking onayında neler yazar?

Booking onayı (booking confirmation) gelince, aşağıdaki alanları proforma fatura, sipariş ve varsa akreditifle karşılaştırın. Hata varsa yükleme yapılmadan düzeltmek en kolay yoldur.

Alan	Ne anlama gelir?
Booking numarası	Rezervasyonun takip numarası. Boş konteyneri depodan almak, dolu konteyneri terminale teslim etmek ve yükleme talimatı göndermek için bu numara kullanılır.
Gemi adı ve sefer numarası (vessel / voyage)	Yükünüzün planlandığı gemi ve sefer. Aktarmalı taşımada ana gemi ile besleyici (feeder) gemi ayrı yazılabilir.
Yükleme, aktarma ve varış limanı	POL (port of loading) ve POD (port of discharge). Proforma faturadaki ve varsa akreditifteki limanlarla aynı olmalıdır.
ETD ve ETA	Tahmini kalkış (estimated time of departure) ve tahmini varış (estimated time of arrival). Kesin tarih değildir; gemi programı değiştikçe güncellenir.
Cut-off tarih ve saatleri	Dolu konteynerin terminale son giriş zamanı ile yükleme talimatının (shipping instruction) ve VGM bildiriminin son zamanı.
Konteyner tipi ve adedi	Örneğin 2 × 40’ HC. Hangi tipin yükünüze uyduğu için: konteyner ölçüleri.
Boş konteyner alım yeri ve tarihi	Boş konteynerin çekileceği depo (empty pick-up) ve alım tarihi.
Dolu teslim yeri	Yüklenen konteynerin teslim edileceği terminal ya da liman sahası.
Taşıma şekli	Hattın sorumluluğunun liman sahasında (CY, container yard) mı, yoksa fabrika kapısında (SD, store door) mı başladığı; fabrikadan limana kara taşımasını kimin ayarladığı.

Onayda ya da hattın tarifesinde konteyneri ücretsiz kullanabileceğiniz gün sayısı (free time) da yer alır. Bu süre aşılırsa günlük ücret işler; ayrıntılar: demuraj nedir.

Booking’i kim yapar? Incoterms’e göre tablo

Ana taşımayı kim ayarlıyorsa booking’i de o yapar. Bunu Incoterms 2020 kuralı belirler; seçtiğiniz kural navlunu kimin ödeyeceğini de gösterir.

Kural	Booking’i kim yapar?	Not
EXW	Alıcı	Satıcı malı kendi tesisinde hazır eder; taşımanın tamamı alıcıdadır.
FCA	Alıcı	Taraflar anlaşırsa satıcı da yer ayırtabilir; masraf ve risk yine alıcıdadır.
FAS, FOB	Alıcı	Alıcı gemiyi ve yükleme zamanını satıcıya bildirir. Anlaşılırsa satıcı, alıcı hesabına booking yapabilir.
CFR, CIF	Satıcı	Satıcı navlunu öder ve gemide yer ayırtır; risk yükleme limanında gemiye yüklemeyle geçer.
CPT, CIP	Satıcı	Satıcı ana taşımayı ayarlar; risk ilk taşıyıcıya teslimde geçer.
DAP, DPU, DDP	Satıcı	Satıcı malı varış yerine kadar taşıtır; booking ve sevkiyat planı onundur.

Alıcı booking yapıyorsa, satıcıya gemi adı, booking numarası, depo ve cut-off bilgilerini zamanında iletmesi gerekir. Satıcı booking yapıyorsa, navlun teklifinin geçerlilik süresini kendi fiyat teklifinin süresiyle uyumlu tutmalıdır. Navlun kalemleri için: navlun nedir, nasıl hesaplanır.

Booking adım adım

1. Yük bilgisini netleştirin. Ürün tanımı, GTİP, kap adedi, konteyner başına ağırlık, konteyner tipi ve adedi, malın hazır olacağı tarih. Tehlikeli, soğutmalı ya da ölçü dışı yükte hat ek bilgi ister ve onaya tabi tutar.
2. Teklif alın ve yer talep edin. Yükleme ve varış yerini, taşıma şeklini (liman sahası ya da kapıdan) ve en erken kalkış tarihini bildirin.
3. Onayı kontrol edin. Gemi, ETD, limanlar, cut-off saatleri, depo ve serbest süreyi teyit edin.
4. Boş konteyneri alıp yükleyin. Konteyneri booking numarasıyla depodan çekin; yüklemeden önce içini ve kapı contalarını kontrol edin.
5. Yükleme talimatını ve VGM’yi gönderin. Konşimentoda yazacak bilgileri (shipping instruction) ve doğrulanmış brüt ağırlığı cut-off’tan önce iletin.
6. Dolu konteyneri terminale teslim edin. Terminal cut-off’undan önce teslim edin; ihracat gümrük işlemleri de bu süreye yetişmelidir.
7. Konşimento taslağını onaylayın. Taslağı fatura, çeki listesi ve akreditifle satır satır karşılaştırın.

Cut-off tarihleri ve VGM

Cut-off, konteynerin ya da belgenin gemiye yetişmesi için hattın ve terminalin kabul ettiği son zamandır. Hatlar genellikle tek bir tarih değil, birkaç ayrı son zaman verir:

• Konteyner (terminal) cut-off’u: Dolu konteynerin terminal kapısından son giriş zamanı.
• Doküman cut-off’u: Yükleme talimatının gönderilmesi gereken son zaman. Bu bilgiyle konşimento hazırlanır.
• VGM cut-off’u: Doğrulanmış brüt ağırlığın (Verified Gross Mass) bildirilmesi gereken son zaman.

VGM kuralı SOLAS Sözleşmesi’nin VI. Bölüm 2. Kuralı’ndan gelir ve 1 Temmuz 2016’dan beri uygulanır. Yükleyen (shipper), dolu konteynerin brüt ağırlığını imzalı bir belgeyle kaptana ya da temsilcisine ve terminale bildirmek zorundadır. Ağırlık iki yöntemle bulunur: dolu ve mühürlü konteyneri onaylı bir kantarda tartmak (1. yöntem) ya da yükün, ambalajın, paletin ve sabitleme malzemesinin ağırlığını konteynerin darasına eklemek (2. yöntem).

İptal, değişiklik ve rollover

Booking’i iptal etmek ya da konteyner adedini, gemiyi, tarihi değiştirmek mümkündür; ancak hatlar bunu ücrete bağlayabilir. Örneğin büyük hatlardan biri, ETD’den yedi günden daha erken bildirilen iptalde iptal ücreti, daha geç bildirilen ya da hiç bildirilmeyen iptalde konteyner başına gelmeme (no-show) ücreti uyguladığını yayımlıyor. Kendi hattınızın koşullarını booking sırasında sorun.

Rollover, yükünüzün planlandığı gemiye alınmayıp sonraki sefere kaydırılmasıdır. Gemide yer kalmaması, cut-off’un kaçırılması ya da belge eksikliği nedeniyle olabilir. Hat bu durumda yeni gemiyi bildirir; siz de yeni ETD’yi alıcıya ve gerekiyorsa bankaya iletirsiniz.

Booking ile konşimento farkı

İkisi sık karıştırılır, ama farklı aşamaların belgeleridir. Booking yer ayırtır; konşimento ise mal teslim alındıktan sonra düzenlenir. Konşimentonun türleri ve kontrolü için: konşimento nedir.

	Booking	Konşimento (B/L)
Ne zaman yapılır?	Yüklemeden önce	Mal gemiye yüklendikten ya da teslim alındıktan sonra
Kim düzenler?	Hat ya da acentesi, talep üzerine onay verir	Taşıyıcı ya da forwarder, yükleme talimatına göre
Ne işe yarar?	Gemide yer ve konteyner ayırtır	Makbuz, taşıma sözleşmesinin kanıtı ve mal üzerinde tasarruf sağlayan belge
Devredilebilir mi?	Hayır, ticari değeri yoktur	Emre yazılı konşimento ciroyla devredilir
Bankaya ibraz edilir mi?	Hayır	Evet, akreditif ve vesaik mukabili ödemede temel belgedir

Sık sorulanlar