Konşimento nedir?
Konşimento (Bill of Lading, kısaca B/L), deniz taşımacılığında taşıyıcının yükü teslim aldığını ya da gemiye yüklediğini gösteren belgedir. İhracatçı için en önemli belgelerden biridir; çünkü çoğu zaman malın kendisi gibi işlem görür: orijinal konşimentoyu elinde tutan, varış limanında malı teslim alma hakkına sahiptir.
Konşimentonun üç işlevi
- Makbuz: Taşıyıcının belirli miktar ve durumdaki malı teslim aldığını gösterir.
- Taşıma sözleşmesinin kanıtı: Taşıma şartları konşimentoda ya da atıf yaptığı genel şartlarda yer alır.
- Mal üzerinde tasarruf sağlayan kıymetli evrak: Emre yazılı konşimento ciroyla devredilir; malın kontrolü belgeyle birlikte el değiştirir. Bankaların akreditifte konşimento istemesinin nedeni budur.
Konşimento türleri
| Tür | Anlamı |
|---|---|
| Nama yazılı (straight) | Alıcının adı yazılıdır; mal yalnızca o kişiye teslim edilir. Ciroyla devredilemez. |
| Emre yazılı (to order) | “To order” ya da “to order of …bank” ibaresi taşır; ciroyla devredilir. Akreditifli satışlarda en çok kullanılan türdür. |
| Hamiline (bearer) | Kimin elindeyse mal ona teslim edilir. Kaybolma ve kötüye kullanma riski yüksek olduğu için nadiren kullanılır. |
| Yükleme konşimentosu (shipped on board) | Malın gemiye yüklendiğini gösterir. Bankalar ve alıcılar genellikle bunu ister. |
| Tesellüm konşimentosu (received for shipment) | Malın taşıyıcı tarafından teslim alındığını, henüz yüklenmediğini gösterir. Sonradan “on board” şerhi düşülebilir. |
| Temiz (clean) | Malın ya da ambalajın kusurlu olduğuna dair şerh içermez. |
| Kirli ya da şerhli (claused) | “Ambalaj yırtık”, “ıslak” gibi şerh taşır. Akreditifte genellikle kabul edilmez. |
| Master ve house | Master konşimentoyu taşıyıcı (armatör) düzenler; house konşimentoyu yükü toplayan taşıma işleri organizatörü (forwarder) düzenler. |
Konşimentoda neye bakılır?
Taşıyıcı ya da forwarder taslak konşimentoyu gönderdiğinde, onay vermeden önce aşağıdaki alanları proforma, ticari fatura, çeki listesi ve varsa akreditifle karşılaştırın.
| Alan | Ne yazar? |
|---|---|
| Shipper (yükleyen) | Genellikle ihracatçı |
| Consignee (gönderilen) | Alıcı, banka ya da “to order” |
| Notify party (ihbar edilecek taraf) | Varışta haberdar edilecek kişi, çoğu zaman alıcı |
| Port of loading / discharge | Yükleme ve boşaltma limanı |
| Vessel / voyage | Gemi adı ve sefer numarası |
| Description of goods | Malın tanımı, kap adedi, brüt ağırlık, hacim, konteyner ve mühür numarası |
| Freight prepaid / collect | Navlunun peşin ödendiği ya da varışta ödeneceği (teslim şekline göre) |
| Number of originals | Düzenlenen orijinal sayısı, genellikle 3 (3/3) |
| Shipped on board date | Yükleme tarihi; akreditifte son yükleme tarihiyle karşılaştırılır |
Dikkat
Akreditifli satışta konşimentodaki tek bir harf farkı bile (alıcı unvanı, liman adı, mal tanımı) belgelerin uyumsuz sayılmasına ve ödemenin gecikmesine yol açabilir. Taslağı akreditif metniyle satır satır karşılaştırmadan onaylamayın.
Orijinal takım ve teslim
Konşimento genellikle üç orijinal ve birkaç kopya olarak düzenlenir; “3/3” ifadesi üç orijinalin tamamını anlatır. Orijinallerden biri ibraz edilip mal teslim alındığında diğerleri geçersiz olur. Bu yüzden akreditifte ya da vesaik mukabili ödemede bankalar takımın tamamını (full set) ister.
Ödemesi henüz yapılmamış bir satışta orijinalleri alıcıya doğrudan göndermek, mal üzerindeki kontrolü kaybetmek demektir. Ödeme yöntemine göre belgeleri bankanız aracılığıyla göndermek daha güvenlidir. Ayrıntılar: akreditif nedir.
Sık yapılan hatalar
- Taslağı kontrol etmeden onaylamak: Düzeltme yükleme sonrasında ücretlidir ve zaman alır.
- Ödeme alınmadan telex release vermek: Mal, bedeli ödenmeden alıcının eline geçebilir.
- Teslim şekliyle çelişen navlun ibaresi: FOB satışta “freight collect”, CIF ve CFR’de “freight prepaid” yazmalıdır.
Belgelerde hata payı bırakmayın
Proforma, fatura, çeki listesi ve konşimentoyu akreditif ya da sözleşmeyle birlikte kontrol ediyor, sevkiyatı nakliyeciniz ve müşavirinizle yürütüyoruz.
Sık sorulanlar
Orijinal konşimento kaybolursa ne olur?
Taşıyıcı malı orijinal ibraz edilmeden teslim etmez. Kayıp hâlinde genellikle banka teminatı (letter of indemnity) karşılığında teslim yapılır; süreç uzun ve masraflıdır. Orijinalleri kuryeyle ve takip numarasıyla gönderin.
Telex release (surrender) nedir?
Orijinal konşimento yükleme limanında taşıyıcıya teslim edilir ve varış limanındaki acenteye malı orijinal istemeden teslim etmesi bildirilir. Belge gönderme süresi ortadan kalkar; ancak alıcı ödemeyi yapmadan malı alabileceği için yalnızca ödemesi güvence altında olan satışlarda kullanılmalıdır.
Deniz yolu senedi (sea waybill) ile konşimento farkı nedir?
Deniz yolu senedi kıymetli evrak değildir; malın teslimi için ibrazı gerekmez ve ciroyla devredilemez. Güvenilir alıcılarla ve peşin ödemeli işlerde pratiktir, ama mal üzerinde kontrolü elde tutmanızı sağlamaz.
Konşimentoyu kim düzenler?
Taşıyıcı ya da onun adına acentesi; konsolide yüklerde taşıma işleri organizatörü (forwarder). İhracatçı, yükleme talimatıyla (shipping instruction) bilgileri verir ve taslağı kontrol eder.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, deniz ticareti ve konşimento hükümleri: mevzuat.gov.tr
- Milletlerarası Ticaret Odası (ICC), UCP 600 taşıma belgesi hükümleri: iccwbo.org
Yazar
Alper Azakoğlu
30 yıldır organize sanayi bölgelerindeki üreticilere dış ticaret danışmanlığı ve dış ticaret müdürlüğü yapıyor. Bilgi Bankası’ndaki rehberleri sahadaki kendi vakalarından yazıyor.