Akreditif nedir?
Akreditif (letter of credit, L/C), alıcının bankasının satıcıya verdiği şartlı ödeme taahhüdüdür. Banka, akreditifte sayılan belgeler (fatura, konşimento, sigorta poliçesi, menşe belgesi vb.) belirlenen süre içinde ve şartlara uygun olarak ibraz edilirse ödemeyi yapacağını üstlenir.
Satıcı için en büyük avantajı, ödeme riskini alıcıdan bankaya taşımasıdır. Alıcı için ise ödemenin ancak malın yüklendiğini gösteren belgeler gelince yapılmasıdır. Uluslararası uygulamada ICC’nin UCP 600 kuralları esas alınır.
Taraflar
| Taraf | Rolü |
|---|---|
| Amir (applicant) | Akreditifi açtıran alıcı, yani ithalatçı. |
| Lehdar (beneficiary) | Ödemeyi alacak satıcı, yani ihracatçı. |
| Amir banka (issuing bank) | Alıcının bankası; akreditifi açar ve şartlar yerine getirilirse ödemeyi taahhüt eder. |
| İhbar bankası (advising bank) | Satıcının ülkesindeki banka; akreditifin gerçekliğini kontrol edip satıcıya bildirir. |
| Teyit bankası (confirming bank) | Amir bankanın taahhüdüne kendi ödeme taahhüdünü ekleyen banka. Teyit, amir bankanın ve ülkesinin riskini satıcının üzerinden alır. |
Akreditif nasıl işler?
- Satış sözleşmesi. Taraflar ödemenin akreditifle yapılacağını, türünü, belgeleri ve süreleri sözleşmeye yazar.
- Akreditifin açılması. Alıcı kendi bankasına başvurur; banka akreditifi açar ve satıcının ülkesindeki bankaya iletir.
- İhbar ve kontrol. İhbar bankası akreditifi satıcıya bildirir. Satıcı şartları hemen kontrol eder; yerine getiremeyeceği bir şart varsa sevkiyattan önce değişiklik ister.
- Sevkiyat ve belgeler. Satıcı malı yükler ve akreditifte istenen belgeleri hazırlar.
- İbraz. Belgeler son ibraz tarihinden ve akreditifin geçerlilik süresinden önce bankaya verilir.
- İnceleme ve ödeme. Banka belgeleri inceler; uygunsa akreditif türüne göre görüldüğünde ya da vadesinde ödeme yapılır. Belgeler alıcıya geçer, alıcı malı çeker.
Dikkat
Akreditif size ulaştığında ilk iş, her şartı tek tek okumaktır: son yükleme tarihi, ibraz süresi, istenen belgelerin içeriği, teslim şekli, kısmi sevkiyat ve aktarma izni. Sevkiyattan sonra fark edilen bir şart çoğu zaman düzeltilemez.
Akreditif türleri
| Tür | Ne işe yarar? |
|---|---|
| Teyitli / teyitsiz | Teyitli akreditifte ikinci bir banka (genellikle satıcının ülkesinde) ödemeyi ayrıca garanti eder. Alıcının bankası ya da ülkesi riskliyse tercih edilir. |
| Görüldüğünde ödemeli (at sight) | Uygun belgeler ibraz edilince ödeme yapılır. |
| Vadeli ödemeli (deferred payment) | Uygun belgeler ibraz edilir, ödeme belirlenen vadede yapılır. |
| Kabul akreditifi (acceptance) | Belgelerle birlikte poliçe ibraz edilir; banka poliçeyi kabul eder ve vadesinde öder. |
| Negosiyasyon akreditifi | Yetkili banka, uygun belgeler karşılığında vadesinden önce ödeme (iskonto) yapabilir. |
| Devredilebilir (transferable) | Lehdar, akreditifi kısmen ya da tamamen başka bir tedarikçiye devredebilir; aracılık yapan firmalar kullanır. |
| Rotatif (revolving) | Belirli dönemlerde kendiliğinden yenilenir; düzenli sevkiyatlarda her seferinde yeni akreditif açma ihtiyacını ortadan kaldırır. |
| Karşılıklı (back-to-back) | Aracı firma, kendi lehine açılan akreditife dayanarak tedarikçisi lehine ikinci bir akreditif açtırır. |
| Kırmızı şartlı (red clause) | Satıcıya sevkiyattan önce avans ödenmesine izin veren şart içerir. |
İhracatçı için riskler
- Belge uyumsuzluğu: Ödeme gecikmelerinin en sık nedeni budur. Fatura, konşimento ve diğer belgelerdeki her bilgi akreditifle birebir uyumlu olmalıdır.
- Gerçekleştirilemeyecek şartlar: Alıcının kontrolündeki bir belgeyi (ör. alıcının imzalayacağı muayene raporu) şart koşan akreditifler ödemeyi alıcının iradesine bağlar.
- Banka ve ülke riski: Amir bankanın ya da ülkesinin ödeme gücünden emin değilseniz teyit isteyin.
- Süreler: Son yükleme tarihi, ibraz süresi ve geçerlilik tarihi birbirine bağlıdır; üretim ve navlun planınızı buna göre yapın.
Akreditifi sevkiyattan önce birlikte okuyalım
Akreditif şartlarını, belge listesini ve teslim şeklini kontrol ediyor; belgelerin uyumlu hazırlanmasını takip ediyoruz.
Sık sorulanlar
Akreditif ödemeyi garanti eder mi?
Banka, ancak akreditifte istenen belgeler süresinde ve şartlara uygun olarak ibraz edilirse ödemeyi taahhüt eder. Belgelerde uyumsuzluk varsa ödeme, alıcının uyumsuzluğu kabul etmesine bağlı kalır. Yani güvence, belgelerin doğruluğuyla sınırlıdır.
Akreditifler dönülebilir mi?
Uluslararası uygulamada esas alınan ICC kuralları UCP 600’e göre akreditif, aksine bir ifade olmasa da dönülemezdir (irrevocable). Değişiklik ya da iptal için lehdarın onayı gerekir.
Akreditif masraflarını kim öder?
Genellikle her taraf kendi ülkesindeki banka masraflarını öder; ancak bu sözleşmeyle değiştirilebilir. Teyit masrafı çoğu zaman lehdara yansır. Teklif vermeden önce bankanızdan masraf listesi alın.
Belgelerde hata olursa ne olur?
Banka uyumsuzluk bildirir (rezerv). Süre izin veriyorsa belgeler düzeltilip yeniden ibraz edilebilir; izin vermiyorsa banka alıcının onayını ister. Bu hem gecikme hem ek masraf demektir.
Kaynaklar
- Milletlerarası Ticaret Odası (ICC), Uniform Customs and Practice for Documentary Credits (UCP 600): iccwbo.org
- ICC Türkiye Milli Komitesi yayınları: iccwbo.org.tr
Yazar
Alper Azakoğlu
30 yıldır organize sanayi bölgelerindeki üreticilere dış ticaret danışmanlığı ve dış ticaret müdürlüğü yapıyor. Bilgi Bankası’ndaki rehberleri sahadaki kendi vakalarından yazıyor.