Incoterms 2020: 11 teslim şekli tek tabloda
EXW’den DDP’ye 11 teslim şeklinde riskin nerede geçtiği, navlunu ve sigortayı kimin ödediği, gümrük işlemlerini kimin yaptığı tek tabloda; doğru kuralı seçmenin dört adımı.
Alper AzakoğluDış ticaret danışmanı
4 dakikalık okuma
Son güncelleme:
Incoterms nedir?
Incoterms (International Commercial Terms), Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı teslim şekli kurallarıdır. Satıcı ile alıcı arasında üç soruyu cevaplar: mal nerede teslim edilmiş sayılır, risk ne zaman alıcıya geçer ve hangi masrafı kim öder. Yürürlükteki sürüm 1 Ocak 2020’de yürürlüğe giren Incoterms® 2020’dir.
Kurallar üç harfli kısaltmalarla yazılır ve her zaman bir yerle birlikte kullanılır: “FCA Kayseri, fabrika”, “CIF Hamburg Limanı” gibi. Yer yazılmazsa kuralın anlamı belirsiz kalır.
11 kural tek tabloda
İlk yedi kural her taşıma şeklinde (kara, hava, deniz, çok modlu) kullanılabilir. Son dört kural yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı içindir.
| Kural | Adı | Riskin geçtiği an | Ana taşımayı ödeyen | Sigorta | İhracat gümrüğü | İthalat gümrüğü |
|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW | Ex Works – İşyerinde teslim | Satıcının tesisinde, mal alıcının emrine hazır edildiğinde | Alıcı | Alıcı (zorunlu değil) | Alıcı | Alıcı |
| FCA | Free Carrier – Taşıyıcıya teslim | Mal, alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim edildiğinde | Alıcı | Alıcı (zorunlu değil) | Satıcı | Alıcı |
| CPT | Carriage Paid To – Taşıma ödenmiş olarak | Mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde | Satıcı | Alıcı (zorunlu değil) | Satıcı | Alıcı |
| CIP | Carriage and Insurance Paid To – Taşıma ve sigorta ödenmiş olarak | Mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde | Satıcı | Satıcı, geniş kapsamlı (ICC A) | Satıcı | Alıcı |
| DAP | Delivered at Place – Belirlenen yerde teslim | Varış yerinde, araç üzerinde boşaltmaya hazır | Satıcı | Satıcı (zorunlu değil) | Satıcı | Alıcı |
| DPU | Delivered at Place Unloaded – Boşaltılmış olarak teslim | Varış yerinde, araçtan boşaltıldığında | Satıcı | Satıcı (zorunlu değil) | Satıcı | Alıcı |
| DDP | Delivered Duty Paid – Gümrük vergileri ödenmiş teslim | Varış yerinde, ithalat işlemleri yapılmış ve araç üzerinde | Satıcı | Satıcı (zorunlu değil) | Satıcı | Satıcı |
| FAS | Free Alongside Ship – Gemi doğrultusunda teslim | Yükleme limanında, gemi yanında | Alıcı | Alıcı (zorunlu değil) | Satıcı | Alıcı |
| FOB | Free on Board – Gemide teslim | Yükleme limanında, mal gemiye yüklendiğinde | Alıcı | Alıcı (zorunlu değil) | Satıcı | Alıcı |
| CFR | Cost and Freight – Mal bedeli ve navlun | Yükleme limanında, mal gemiye yüklendiğinde | Satıcı | Alıcı (zorunlu değil) | Satıcı | Alıcı |
| CIF | Cost, Insurance and Freight – Mal bedeli, sigorta ve navlun | Yükleme limanında, mal gemiye yüklendiğinde | Satıcı | Satıcı, asgari kapsamlı (ICC C) | Satıcı | Alıcı |
Dikkat
“Sigorta: zorunlu değil” satırı sigortanın gereksiz olduğu anlamına gelmez. Yalnızca CIF ve CIP’te satıcının sigorta yaptırma yükümlülüğü vardır; diğer kurallarda riski taşıyan taraf kendi malını sigortalamayı düşünmelidir.
Dört grup, tek mantık
- E grubu (EXW): Satıcının yükü en hafiftir; mal kendi tesisinde alıcıya hazır edilir. Yükleme bile alıcının işidir.
- F grubu (FCA, FAS, FOB): Ana taşıma alıcıya aittir. Satıcı malı ihracat gümrüğünden geçirip alıcının taşıyıcısına teslim eder.
- C grubu (CPT, CIP, CFR, CIF): Ana taşımayı satıcı ödese de risk yükleme ülkesinde alıcıya geçer. Masrafın geçtiği yer ile riskin geçtiği yer farklıdır.
- D grubu (DAP, DPU, DDP): Satıcı malı varış ülkesine kadar götürür ve riski oraya kadar taşır. DDP’de ithalat vergilerini de satıcı öder.
Doğru kuralı nasıl seçersiniz?
- Taşıma şeklini belirleyin. Konteyner, kara ya da hava taşımasında FCA, CPT, CIP, DAP, DPU veya DDP; dökme ve konvansiyonel deniz yükünde FAS, FOB, CFR veya CIF.
- Navlunu kimin daha iyi fiyata bulacağına bakın. Düzenli çalıştığınız bir nakliyeci varsa C ya da D grubu size fiyat avantajı sağlayabilir; alıcının güçlü bir lojistik anlaşması varsa F grubu uygun olur.
- Varış ülkesinin gümrük işlemlerini yapıp yapamayacağınızı düşünün. DDP’de ithalat beyanı ve vergiler sizdedir; o ülkede temsilciniz yoksa DAP daha güvenlidir.
- Ödeme şekliyle uyumu kontrol edin. Akreditifle çalışıyorsanız istenen belgeler (konşimento, sigorta poliçesi) seçtiğiniz kuralla uyumlu olmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Konteyner yükünde FOB kullanmak: Konteyneri terminale teslim ettikten sonra gemiye yüklenene kadar risk sizde kalır. Bu yükler için FOB yerine FCA daha uygundur.
- CIF’te sigortanın her şeyi karşıladığını sanmak: CIF’te satıcının yaptırması gereken sigorta asgari kapsamlıdır (Institute Cargo Clauses C). Daha geniş teminat isteniyorsa sözleşmeye yazılmalıdır. Ayrıntılar: CIF ile CFR farkı.
- Yeri belirsiz bırakmak: “FOB Türkiye” yazmak yetmez; liman ya da teslim noktası açıkça yazılmalıdır.
- EXW’de ihracat beyanını unutmak: EXW’de ihracat gümrüğü alıcıya aittir; ancak Türkiye’den çıkışta beyan ve KDV istisnası belgeleri açısından satıcı da etkilenir. İhracatçılar çoğu zaman FCA’yı tercih eder.
Teklif ve sözleşmede yanınızdayız
Teslim şeklini, ödeme yöntemini ve sözleşme dilini alıcıyla birlikte netleştiriyor; sevkiyatı nakliyeciniz ve gümrük müşavirinizle koordine ediyoruz.
Sık sorulanlar
Incoterms kuralları zorunlu mu?
Hayır. Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı ve tarafların sözleşmeye yazarak uyguladığı kurallardır. Sözleşmede “FOB İzmir Limanı, Incoterms® 2020” gibi açıkça belirtilirse bağlayıcı olur.
Incoterms 2010 hâlâ kullanılabilir mi?
Evet; taraflar sözleşmede hangi sürümü yazarsa o uygulanır. Ancak 2010 sürümünde DPU yerine DAT vardı ve CIP’in sigorta kapsamı farklıydı. Yeni sözleşmelerde 2020 sürümünü açıkça yazmanız karışıklığı önler.
Incoterms mülkiyetin geçişini ya da ödemeyi düzenler mi?
Hayır. Incoterms yalnızca teslimi, riskin geçişini, masrafların paylaşımını ve gümrük işlemlerini kimin yapacağını düzenler. Mülkiyet, ödeme ve uyuşmazlık hükümleri satış sözleşmesinde ayrıca yazılmalıdır.
Konteyner yüklerinde FOB mu FCA mı kullanmalıyım?
ICC, konteynerle taşınan ve terminalde teslim edilen yükler için FCA’yı önerir. FOB’da risk mal gemiye yüklenince geçer; oysa konteyneri terminale bıraktıktan sonra yüklemeye kadar olan süreyi siz kontrol edemezsiniz.
Kaynaklar
- Milletlerarası Ticaret Odası (ICC), Incoterms® 2020: iccwbo.org
- ICC Türkiye Milli Komitesi: iccwbo.org.tr
Yazar
Alper Azakoğlu
30 yıldır organize sanayi bölgelerindeki üreticilere dış ticaret danışmanlığı ve dış ticaret müdürlüğü yapıyor. Bilgi Bankası’ndaki rehberleri sahadaki kendi vakalarından yazıyor.