MSDS nedir? Güvenlik bilgi formu ve ihracatta kullanımı

MSDS nedir?

MSDS (Material Safety Data Sheet), bugünkü adıyla SDS ya da Türkçede güvenlik bilgi formu, bir kimyasal madde veya karışımın tehlikelerini, güvenli kullanımını, depolanmasını, taşınmasını ve acil durumda yapılacakları 16 bölümde anlatan belgedir. Üretici, ithalatçı ya da dağıtıcı hazırlar ve ürünle birlikte tedarik zincirindeki bir sonraki alıcıya verir.

Dış ticarette MSDS üç yerde karşınıza çıkar: alıcının ülkesindeki kimyasal mevzuatında, taşıyıcının tehlikeli mal kontrolünde ve alıcının kendi depo ve iş güvenliği süreçlerinde. Bu yüzden form, yalnızca bir teknik ek değil, sevkiyatın ön koşuludur.

MSDS’in 16 bölümü

Bölüm sırası ve başlıkları Birleşmiş Milletler’in Küresel Uyumlaştırılmış Sistemi’ne (GHS) dayanır; AB’de REACH Tüzüğü Ek II (bugünkü metni (EU) 2020/878 ile değişik), Türkiye’de KKDİK mevzuatı aynı 16 bölümü kullanır.

No	Bölüm	Ne yazar?
1	Madde/karışımın ve tedarikçinin tanıtımı	Ürün adı, kullanım amacı, tedarikçi bilgisi ve acil durum telefonu
2	Zararlılık tanımlanması	Sınıflandırma, etiket unsurları, tehlike piktogramları, tehlike (H) ve önlem (P) ifadeleri
3	Bileşim / içindekiler	Tehlikeli bileşenler, kimlik numaraları (ör. CAS) ve oran aralıkları
4	İlk yardım önlemleri	Soluma, cilt, göz ve yutma durumunda yapılacaklar
5	Yangınla mücadele	Uygun ve uygun olmayan söndürücüler, yanma ürünleri
6	Kaza sonucu yayılmaya karşı önlemler	Dökülme ve sızıntıda temizlik ve çevre koruma
7	Elleçleme ve depolama	Güvenli kullanım, depolama koşulları, birlikte depolanmaması gerekenler
8	Maruz kalma kontrolleri / kişisel korunma	Mesleki sınır değerler, kişisel koruyucu donanım
9	Fiziksel ve kimyasal özellikler	Görünüş, koku, pH, parlama noktası, yoğunluk, çözünürlük
10	Kararlılık ve tepkime	Kaçınılması gereken koşullar ve maddeler
11	Toksikolojik bilgiler	Sağlık etkileri
12	Ekolojik bilgiler	Çevreye etkiler, kalıcılık
13	Bertaraf etme	Atık ve ambalaj atığının bertarafı
14	Taşımacılık bilgileri	UN numarası, uygun sevkiyat adı, taşıma tehlike sınıfı, ambalaj grubu, deniz kirletici olup olmadığı
15	Mevzuat bilgileri	Ürüne uygulanan güvenlik, sağlık ve çevre mevzuatı
16	Diğer bilgiler	Revizyon tarihi ve değişiklikler, kısaltmalar, kaynaklar

AB ve Türkiye’de güvenlik bilgi formu mevzuatı

AB: REACH ve CLP

AB’de güvenlik bilgi formunun ne zaman verileceği ve içeriği, (EC) No 1907/2006 sayılı REACH Tüzüğü’nün 31. maddesi ve Ek II’sinde düzenlenir. Form, tehlikeli olarak sınıflandırılan madde ve karışımlar için zorunludur; tehlikeli sınıfta olmayan ama tehlikeli bileşen içeren bazı karışımlar için de alıcı isterse verilmelidir. Form, ilk teslimattan önce ya da en geç ilk teslimatla, ücretsiz olarak kâğıt ya da elektronik ortamda verilir.

Formdaki sınıflandırma ve etiket bilgisi, (EC) No 1272/2008 sayılı CLP Tüzüğü’ne göre yapılır. CLP, tehlike sınıflarını, piktogramları ve H ve P ifadelerini belirler; formun 2. bölümü ile ürün etiketi birbiriyle uyumlu olmalıdır. AB pazarının diğer şartları için: Avrupa Birliği’ne ihracat.

Türkiye: KKDİK ve Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU)

Türkiye’de güvenlik bilgi formları Türkçe düzenlenir ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın kimyasallar mevzuatına uyar. Bu mevzuatın temeli, REACH’in Türkiye’deki karşılığı olan KKDİK Yönetmeliği (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik) ve CLP’nin karşılığı olan SEA Yönetmeliği’dir. 31 Aralık 2023’ten beri Türkçe form, KKDİK Yönetmeliği’nin 2. ekine göre Bakanlıkça belgelendirilmiş Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) tarafından hazırlanır; eski “güvenlik bilgi formu hazırlayıcısı” belgesinin yetkisi bu tarihte sona ermiştir. Güncel şartları Bakanlığın kimyasallar yönetimi sayfasından kontrol edin.

İhracatta MSDS neden istenir?

En sık talep taşıyıcıdan gelir. Tehlikeli mallar deniz yolunda IMDG Kodu, kara yolunda ADR, hava yolunda IATA Tehlikeli Maddeler Yönetmeliği (DGR) kurallarına göre taşınır. Taşıyıcı, ürünün bu kurallara göre tehlikeli olup olmadığını formun 14. bölümünden anlar: UN numarası, taşıma sınıfı ve ambalaj grubu burada yazar.

• Tehlikeli malda: Hat, yükü booking aşamasında onaya tabi tutar; tehlikeli madde beyanı, uygun ambalaj ve etiket gerekir. Bu da navlunu ve süreyi etkiler; ayrıntılar: navlun nedir.
• Tehlikesiz malda: Kimyasal görünen ama tehlikeli olmayan ürünlerde (ör. bazı temizlik ürünleri, kozmetik hammaddeleri) taşıyıcı ya da forwarder, formu veya “tehlikesizdir” beyanını yine ister.
• Konteyner ve istif: Tehlikeli yükler gemide ayrı istif kurallarına tabidir; bazıları sıcaklık kontrollü konteyner gerektirir. Konteyner seçimi için: konteyner ölçüleri.

Hangi ürünlerde MSDS gerekir?

Ürün grubu	Durum
Kimyasal madde ve karışımlar	Tehlikeli olarak sınıflandırılanlarda zorunludur. Tehlikesiz ürünlerde de alıcılar ve taşıyıcılar çoğu zaman form ister.
Kozmetik hammaddeleri	Hammadde (yağ, esans, yüzey aktif madde, koruyucu) bir kimyasal olarak işlem görür; form ister. Son kullanıcıya yönelik bitmiş kozmetik ürün ise AB’de bu yükümlülüğün dışındadır, ancak taşıyıcı alkollü ya da aerosol ürünlerde bilgi isteyebilir.
Boya, vernik, yapıştırıcı	Çözücü içerenler çoğu zaman yanıcıdır; hem form hem tehlikeli madde beyanı gerekir.
Temizlik ürünleri	Deterjan, çamaşır suyu, yağ çözücü gibi karışımlar; sınıflandırmaya göre form ve etiket gerekir.
Piller ve bataryalar	Mevzuatta “eşya” sayıldıkları için yasal form şartı çoğu zaman yoktur; ama lityum piller taşımada 9. sınıf tehlikeli maldır ve taşıyıcı test ve sınıflandırma belgesi ister.

Güvenlik bilgi formu bir uygunluk belgesi değildir; ürünün güvenli ya da standartlara uygun olduğunu kanıtlamaz. Elektrikli cihaz, makine ya da oyuncak gibi ürünlerde ayrıca uygunluk değerlendirmesi gerekir: CE belgesi nedir. Kozmetik alıcılarının hangi belgeleri istediğine dair sektör sayfamız: kozmetik ithalatçı firmaları.

Hazırlarken dil, hedef ülke ve güncelleme

1. Hedef ülkenin kuralını belirleyin. GHS’yi ülkeler kendi mevzuatlarına uyarlar; sınıflandırma ve maruz kalma sınır değerleri ülkeye göre farklı olabilir. Alıcıdan hangi biçimi ve dili istediğini yazılı alın.
2. Dili doğru seçin. AB’de form, ürünün piyasaya sunulduğu üye devletin resmî dilinde olmalıdır. Birden çok ülkeye satıyorsanız her pazar için ayrı dil sürümü hazırlayın.
3. Tedarikçi bilgisini doğru yazın. 1. bölümde formu veren şirket ve acil durum telefonu yer alır. AB’de ürünü piyasaya sunan, genellikle ithalatçınızdır; formu onunla birlikte planlayın.
4. Etiket ve beyanla eşleştirin. Formdaki sınıflandırma, ambalaj etiketi ve taşıma belgesindeki UN numarası birbirini tutmalıdır.
5. Güncel tutun. Yeni tehlike bilgisi, formül değişikliği, izin ya da kısıtlama kararı olduğunda formu gecikmeden güncelleyin; revizyon tarihini ve değişiklikleri 16. bölümde gösterin.

Sık sorulanlar