Dahilde işleme rejimi nedir? Belge, süre ve teminat

Dahilde işleme rejimi nedir?

Dahilde işleme rejimi (DİR), ihraç edilecek bir ürünün üretiminde kullanılacak hammadde, yardımcı madde ve ambalaj malzemesinin ithalat vergileri ödenmeden, teminata bağlanarak ithal edilmesini sağlayan gümrük rejimidir. Ürün ihraç edilince teminat iade edilir. Amaç, ihracatçının girdiyi dünya fiyatından alıp rekabet gücünü artırmasıdır.

Rejim, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nda ekonomik etkili gümrük rejimlerinden biri olarak düzenlenir; Kanun’un 108. maddesi rejimin iki uygulama biçimini belirler. Ayrıntılar 2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararı’nda ve Dahilde İşleme Rejimi Tebliği’nde (İhracat: 2006/12) yer alır. Ticaret Bakanlığı ayrıca tekstil, kimya, tarım, makine ve elektrik-elektronik, maden ve metal gibi sektörler için ayrı genelgeler yayımlar.

Normal ithalatta girdi için ödenen gümrük vergisi, KDV ve varsa ek vergiler ürün maliyetine eklenir. Bu vergilerin nasıl hesaplandığı gümrük vergisi hesaplama yazısında örnekle anlatılıyor. Dahilde işleme rejimi, ihraç edilecek ürün için bu yükü ortadan kaldırır ya da geri öder.

Şartlı muafiyet ve geri ödeme sistemi

Sistem	Nasıl işler?	Ticaret politikası önlemleri
Şartlı muafiyet	Serbest dolaşımda olmayan girdi, ithalat vergileri teminata bağlanarak ithal edilir. İhracat taahhüdü yerine getirilince teminat iade edilir.	Uygulanmaz
Geri ödeme	Girdi, vergileri ödenerek serbest dolaşıma girer. Bu girdiyle üretilen ürün ihraç edilince ithalatta ödenen vergiler geri ödenir.	Uygulanır; teknik düzenleme ve standardizasyon işlemleri de tamamlanmalıdır

Şartlı muafiyette vergi ödenmez, yalnızca teminata bağlanır ve taahhüt kapatılınca teminat iade edilir. Geri ödeme sisteminde ise vergi önce ödenir, ürün ihraç edilince geri istenir. Geri ödeme başvurusu, belge kapatıldıktan sonra 3 ay içinde yapılır.

Dahilde işleme izin belgesi nasıl alınır?

Rejimden iki yolla yararlanılır: Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü’ne elektronik başvuruyla düzenlenen dahilde işleme izin belgesi ya da gümrük idaresine e-Devlet’teki Tek Pencere Sistemi üzerinden başvurulan dahilde işleme izni. Belge yolunda süreç kabaca şöyledir:

1. Girdileri ve ürünü tanımlayın. Belgede ithal edilecek girdiler ve ihraç edilecek ürün GTİP’leriyle yer alır. Kodların doğru olması bütün sürecin temelidir; ayrıntılar için GTİP nedir yazısına bakın.
2. Randıman hesabını hazırlayın. Bir birim ürün için ne kadar girdi kullanıldığını, fire ve atıklarla birlikte çıkarın. Belgedeki miktarlar bu hesaba göre belirlenir.
3. Elektronik başvuruyu yapın. Bakanlık başvuruyu değerlendirirken girdilerin izlenebilirliğine, yerli üreticilerin menfaatlerine, katma değere, ihracat potansiyeline ve firmanın geçmiş performansına bakar.
4. Belgeyi kontrol edin. Belgede girdilerin GTİP’leri, miktarları ve değerleri, ihracat taahhüdü, belge süresi, döviz kullanım oranı ve varsa yan sanayici bilgileri yer alır. Bir hata varsa ithalata başlamadan düzeltme isteyin.
5. İthalat ve ihracatı süresi içinde yapın. Belge kapsamındaki işlemleri süre içinde tamamlayın; beyanname, fatura ve üretim kayıtlarını kapatmada kullanılacağı için düzenli saklayın.

Süreler ve taahhüt kapatma

Belge süresi sektöre göre belirlenir ve en fazla 12 aydır. Gemi inşası, komple tesis ve savunma sanayi projelerinde proje süresi kadar süre verilebilir. Süre belge tarihinde başlar ve bittiği ayın son gününde sona erer. Haklı sebep, mücbir sebep ya da Tebliğ’de sayılan diğer şartlarla ek süre alınabilir; başvuru süreleri Tebliğ’de belirlenmiştir.

Süre bitince belgenin ya da iznin kapatılması gerekir. Belgede kapatma başvurusu, belge süresinin bitiminden itibaren en geç 3 ay içinde Bakanlığın bölge müdürlüğüne; izinde süre bitiminden itibaren 1 ay içinde gümrük idaresine yapılır. Başvuru yapılmazsa kapatma mevcut bilgilerle yapılır.

Eşdeğer eşya ve önceden ihracat

Eşdeğer eşya, ithal girdinin yerine kullanılan yerli eşyadır. Yerli eşyanın ithal girdiyle aynı 8 haneli GTİP’te olması, aynı ticari kaliteye ve teknik özelliklere sahip olması gerekir; tarım ürünlerinde bu eşleşme 12 haneli kod düzeyinde aranır.

Eşdeğer eşya sayesinde ürün önce yerli girdiyle üretilip ihraç edilebilir, ithalat sonradan yapılır. Bu durumda ithalat belge süresi bitmeden yapılmalı ve vergiler teminata bağlanır. Bakanlık eşdeğer eşya kullanımını bazı ürünlerde kısıtlayabilir ya da yasaklayabilir; ithal edilip henüz ihraç edilmemiş girdiler ise stokta bulunmalıdır.

Teminat

Şartlı muafiyette ithalat vergileri teminata bağlanır. Teminat, 6183 sayılı Kanun’da sayılan türlerden, örneğin nakit, banka teminat mektubu ya da Hazine tahvil ve bonolarıyla verilebilir. Bakanlık gerekli gördüğünde teminatı vergi tutarının iki katına kadar artırabilir.

Tebliğ’de sayılan şartları sağlayan firmalar, örneğin yetkilendirilmiş yükümlü sertifikası ya da belirli ihracat tutarları olanlar, vergi tutarının %1, %5 ya da %10’u oranında indirimli teminat verebilir. Anti-damping ve telafi edici vergiye konu eşyada indirim uygulanmaz. Şartlar zaman zaman değiştiği için başvurudan önce güncel Tebliğ metnini kontrol edin.

Girdiyi hemen üretimde kullanmayacak, bir süre bekletecekseniz antrepo rejimi de bir seçenek olabilir. Vadeli ithalatta KKDF yükümlülüğünün durumunu bankanız ve gümrük müşavirinizle ayrıca kontrol edin.

Sık yapılan hatalar

• Randımanı gerçekçi hesaplamamak: Fire ve atık oranları gerçek üretimle uyuşmazsa kapatmada eksik ihracat ya da fazla ithalat çıkar.
• GTİP uyuşmazlığı: Belgedeki kod ile beyannamedeki kod uyuşmazsa işlem belge kapsamında değerlendirilemeyebilir; kodları ithalattan önce karşılaştırın.
• Süreyi takip etmemek: Ek süre ve kapatma başvurularının son günleri kaçırılırsa yaptırımlı kapatma riski doğar.
• İşletme malzemesini vergisiz sanmak: Bu kalemlerde KDV ve ÖTV ödenir; maliyet hesabı buna göre yapılmalıdır.
• Döviz kullanım oranını aşmak: İthalatı, belgede izin verilen oranı aşmayacak şekilde planlayın.

Sık sorulanlar