ATA karnesi nedir? Fuar, numune ve mesleki teçhizat için rehber

ATA karnesi nedir?

ATA karnesi, fuar malzemesi, ticari numune ve mesleki teçhizat gibi eşyanın yurt dışına geçici olarak götürülüp geri getirilmesini sağlayan uluslararası gümrük belgesidir. Gidilen ülkede gümrük vergisi ödenmez ve ayrıca teminat verilmez; karne hem gümrük beyannamesi hem de vergi teminatı yerine geçer. Geçerlilik süresi en fazla bir yıldır.

ATA, Fransızca “Admission Temporaire” ve İngilizce “Temporary Admission” (geçici kabul) sözcüklerinin baş harfleridir. Sistemin dayanağı, 1961’de Brüksel’de kabul edilen ATA Sözleşmesi ile 26 Haziran 1990’da imzalanan Geçici İthalat Sözleşmesi’dir (kısaca İstanbul Sözleşmesi). Türkiye İstanbul Sözleşmesi’ni 2004/7905 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onayladı; TOBB 15 Mart 2005’ten bu yana karneleri bu sözleşme kapsamında düzenliyor. Tek karneyle, geçerlilik süresi içinde birden fazla ülkeye ve birden fazla sefere gidilebilir; karne transit belgesi olarak da kullanılabilir.

ATA karnesi hangi amaçlarla kullanılır?

Karne, İstanbul Sözleşmesi’nin eklerinde sayılan amaçlar için kullanılır. İhracatçılar için en sık kullanımlar şunlardır:

Amaç	Kapsam
Fuar ve sergi (Ek B.1)	Fuarda sergilenecek ya da tanıtılacak ürünler, makineleri tanıtmak için gereken eşya, geçici stant için yapı ve dekorasyon malzemesi, tanıtım malzemesi.
Ticari numune (Ek B.3)	Yalnızca gösterilmek ve sipariş toplamak için götürülen, sonra geri getirilecek numuneler.
Mesleki teçhizat (Ek B.2)	Basın, yayın ve film ekibi ekipmanı; belirli bir işi yapmak için yurt dışına giden kişinin meslek aletleri ve cihazları.
Diğer amaçlar	Eğitsel, bilimsel ve kültürel amaçlı eşya (Ek B.5); sportif amaçlı eşya ve yolcu zati eşyası (Ek B.6).

Yurt dışı fuarlar, alıcıyla yüz yüze görüşmenin yollarından biridir; fuar hazırlığını alıcı araştırmasıyla birlikte planlamak için: yurt dışında müşteri nasıl bulunur. Bir ülkenin karneyi hangi amaçlar için kabul ettiğini başvurudan önce odanızla kontrol edin.

Ne için kullanılamaz?

• Tüketilecek eşya: TOBB’a göre tüketime konu eşya, tütün ve tütün ürünleri, alkollü içkiler ve çok küçük numuneler dışındaki gıda maddeleri karneyle taşınamaz.
• Satılacak ya da kalacak eşya: Karneyle götürülen eşya satılamaz, kiralanamaz, başka bir eşyanın üretiminde kullanılamaz ve gelir elde etmek için kullanılamaz.
• Sanayi ve inşaat ekipmanı: Sanayi üretiminde ya da ambalajlamada kullanılacak ekipman ile el aletleri dışındaki bina yapımı, onarımı ve hafriyat ekipmanı mesleki teçhizat sayılmaz.
• ATA sisteminde olmayan ülkeler: Bu ülkelere eşya, geçici ihracat beyannamesiyle götürülür ve gidilen ülkede vergiler için teminat verilir.

Geçerlilik süresi ve üye ülkeler

Karne, düzenlendiği tarihten itibaren bir yıl geçerlidir ve bu süre uzatılamaz. Gidilen ülkenin gümrüğü eşyanın yeniden ihracı için daha kısa bir tarih verebilir; karnenin bitiş tarihini ve gümrüğün verdiği tarihi ayrı ayrı izleyin. TOBB’a göre bir karne, aynı eşya için geçerlilik süresi içinde dört farklı geçici ithalat işleminde kullanılabilir.

ICC’ye göre sistem Ekim 2026 itibarıyla yaklaşık 80 ülke ve gümrük bölgesinde uygulanıyor. ICC’nin dijital karne sistemi (eATA) 1 Haziran 2026’da 27 AB ülkesi, Norveç, İsviçre ve Birleşik Krallık’ta devreye girdi; ICC, karne işlemlerinin 1 Ocak 2028’e kadar dünya genelinde dijitale geçmesini hedefliyor. Geçiş döneminde odalar, güzergâhtaki ülkelere göre kâğıt, dijital ya da her iki biçimde karne düzenleyebilir.

Türkiye’de kim verir, teminat ne kadar?

Türkiye’de ATA sisteminin kefil kuruluşu TOBB’dur (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği). TOBB 1975’ten bu yana karne düzenliyor; karneler TOBB Yönetim Kurulu’nun yetkilendirdiği odalar aracılığıyla verilir. Yetkili odalar arasında İstanbul, Ankara ve İzmir ticaret odaları ile Bursa, Antalya ve Mersin ticaret ve sanayi odaları bulunur; güncel liste TOBB’un ATA karnesi sayfasındadır. Karne almak için bir odaya üye olmak gerekmez.

Karne karşılığında odaya teminat verilir. TOBB’un Ekim 2026 itibarıyla yayımladığı kurallar:

• Tutar: Karne kapsamındaki eşyanın toplam değerinin yarısı.
• İstisna: ABD, Avustralya, Çek Cumhuriyeti, İsviçre, Japonya, Kanada, Kore ve AB ülkelerine götürülecek gümüş, altın ve mücevherci eşyası (GTİP 71.06, 71.08 ve 71.13) için teminat dövizle verilirse oran eşya değerinin %30’udur.
• Türü: Nakit (Türk lirası ya da döviz), banka teminat mektubu ya da banka blokajı. Teminat mektubunun konusuna “ATA Karnesi Kapsamı Eşya” ibaresinin yazılması zorunludur.

Başvuru adımları

1. Eşya listesini hazırlayın. Her kalemin tanımı, varsa markası ve seri numarası, ağırlığı, adedi ve değeriyle bir çeki listesi hazırlayın. Değerler proforma fatura ve diğer ticari belgelerinizle tutarlı olsun.
2. Güzergâhı kontrol edin. Gideceğiniz ve transit geçeceğiniz ülkelerin ATA sisteminde olduğunu ve karneyi bu amaçla kabul ettiğini doğrulayın.
3. ATAK sistemine üye olun. TOBB’un çevrim içi başvuru sistemine (atak.tobb.org.tr), karne kimin adına düzenlenecekse onun bilgileriyle kaydolun: T.C. kimlik ya da vergi numarası, e-posta ve cep telefonu.
4. Başvuruyu e-imzayla yapın. “Başvurularım” bölümünden yeni başvuru oluşturun; başvuru e-imzayla imzalanır.
5. Teminatı verin ve karneyi alın. Teminatı yetkili odaya verin. Başvuru tamamlandıktan sonra karne basımını sistem üzerinden kendiniz yapabilirsiniz.
6. Her gümrükte karneyi işletin. Çıkışta Türk gümrüğünde, varışta, transitte ve dönüşte ilgili yaprağı gümrüğe verip koçanı mühürletin.
7. Dönüşte karneyi kapatın. Eşya döndükten sonra karne kapatılır ve kayıtlar uyumluysa teminat iade edilir. Giriş ve çıkış adetleri tutmazsa TOBB ilgili gümrüklerden açıklama ister.

Karnenin sayfaları: renkli yapraklar

Karne bir kapaktan ve gümrük işlemleri için renkli yapraklardan oluşur. Eşyanın genel listesi kapağın arka yüzündedir. Her yaprak iki parçalıdır: gümrükte kalan yaprak (voucher) ve gümrükçe mühürlenip karnede kalan koçan (counterfoil). Mühürlü koçan, işlemin yapıldığını gösteren makbuzunuzdur.

Yaprak	Hangi gümrükte?	İşlem
Sarı	Türkiye gümrüğü (ihracat ülkesi)	Çıkış (geçici ihracat) ve dönüş (yeniden ithalat)
Beyaz	Gidilen ülkenin gümrüğü	Geçici ithalat ve yeniden ihracat
Mavi	Transit geçilen ülkenin gümrüğü	Transit geçiş

Sık yapılan hatalar

• Eksik ya da belirsiz liste: Listede olmayan eşya karneyle geçmez. Marka, model ve seri numarası olmayan tanımlar, dönüşte eşyanın aynı eşya olduğunu kanıtlamayı zorlaştırır.
• Mühürsüz geçiş: Her sınır geçişinde karneyi gümrüğe göstermek gerekir. Mühürlenmemiş koçan, eşyanın çıktığını ya da döndüğünü kanıtlayamaz.
• Eşyayı yurt dışında bırakmak: Satılan, hediye edilen ya da değiştirilen eşya için gidilen ülkede vergi talebi doğabilir.
• Tarihleri kaçırmak: Karnenin bitiş tarihi ile gümrüğün verdiği yeniden ihracat ve yeniden ithalat tarihleri ayrı ayrı izlenmelidir.
• Kaybı geç bildirmek: Karne ya da eşya kaybolursa hemen bulunduğunuz yerdeki gümrüğe ve karneyi düzenleyen odaya bildirin; hırsızlıkta resmî tutanak tutturun.

Sık sorulanlar